Trên đường thiên lý1. Hà Nội - Đà Nẵng

....

Khởi hành lúc 2h30 chúng tôi chạy theo tuyến đường Láng – Hoà Lạc qua Xuân Mai, Miếu Môn rồi bắt đầu hành trình trên tuyến đường Hồ Chí Minh. Sở dĩ chọn tuyến đường này để vào miền Nam vì đường 1 dạo này đoạn Cầu Giẽ - Ninh Bình đang sửa chữa, đường rất xấu và lại bị hạn chế tốc độ, hơn nữa tuyến đường ấy đã quá quen thuộc nên chẳng có gì đáng để nhìn ngắm. Nhiều người ở nhà băn khoăn vì đi tuyến đường vắng đó nhỡ có gì trục trặc thì biết làm sao, nhưng tin vào chiếc xe mới nên chúng tôi không lo ngại vấn đề hỏng hóc. Tự tin anh lái xe bơm đầy bình xăng dầu và xuất phát.

Đường Hồ Chí Minh đoạn từ Miếu Môn đi vào miền Trung tôi chưa đi lần nào, các lần trước chủ yếu đi đoạn từ Nghệ An - Quảng Trị. Đường rất đẹp và vắng lặng, chẳng có chiếc xe nào trên đường ngoài chúng tôi, xe chạy đều đều và êm ru nên mọi người lơ mơ ngủ lại vì đi sớm. Trong xe tĩnh lặng tôi thả mình vào những suy nghĩ miên man.

Mấy chục năm trước đây con đường này chỉ là con đường rừng được mở ra rất nhỏ đủ để cho một chiếc xe tải Zin của Liên Xô đi vừa và nó đâu được phẳng phiu mà lởm chởm đá và ổ trâu, ổ voi (tôi biết vậy qua thư của người anh trai). Không biết những người còn thức trên xe nghĩ gì khi chạy trên chặng đường này, riêng tôi thấy một nỗi buồn mơ hồ khi nghĩ đến mấy chục năm trước đã biết bao nhiêu người lính hành quân qua đây. Những người lính được huấn luyện trên các vùng đồi núi phía Bắc như Sơn Tây, Bắc Giang, Hoà Bình… để rồi khi đi vào mặt trận phía Nam các anh để lại sau lưng quê hương, gia đình, bạn bè với bao nỗi nhớ thương cồn cào cháy bỏng. Các anh ra đi mà đa phần đều không dám nghĩ chắc chắn đến một ngày trở về bởi “Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi”.

Phía trước trời đã ửng một chút hồng le lói, do đường hơi chếch hướng Tây về biên giới Lào nên bên trái con đường chỉ hồng lên một chút. Bình minh trên đường HCM. Ngày trước, những người lính hành quân trên con đường này hầu hết chỉ về đêm, sau một đêm dài hành quân mệt mỏi họ có ngắm bình minh với tâm trạng thanh thản và tin về một ngày mai tươi sáng? Có bao nhiêu người trong số những người lính hành quân qua đây đã mãi mãi nằm lai ở phương Nam xa xôi để cho mẹ già bao năm mỏi mắt ngóng trông mà không thấy con mình trở về?

Lòng ngổn ngang những suy nghĩ, tôi tự hỏi không biết ngày xưa những người lính trong các đoàn quân tiến về phương Nam đi trên chặng đường này nghĩ gì nhỉ? Các anh có háo hức được khám phá những vùng đất mới, được mang tuổi thanh xuân của mình cống hiến cho sự nghiệp giải phóng đất nước…Có chút day dứt nào vì phải để lại đằng sau tất cả những gì yêu thương nhất để dấn thân vào khổ ải, mất mát phía trước và tương lai mờ mịt một ngày về? Có ai đã ngã lòng trên chặng đường này mà quay trở lại?

Điểm dừng đầu tiên để ăn sáng là một ngã ba rất rộng, tôi không biết tên của nó là gì. Có lẽ ngày xưa đây là nơi hội tụ của các cánh quân hay khu vực tập kết xe pháo trước khi vào chặng đường ác liệt nhất vì đây là cuối của đất Thanh Hoá. Năm 1972 anh tôi đã đi đoạn đường này chăng khi từ đường 1 ở Thanh Hoá đi bằng ôtô vào đường HCM để rồi theo con đường rừng này vào Quảng Trị?

12h chúng tôi nghỉ ăn trưa ở Phong Nha - Kẻ Bàng, do vào đây quá nhiều lần nên tôi chẳng buồn bỏ máy ảnh ra khỏi túi, chỉ đến khi lên xe đi tiếp tôi mới chụp một bức ảnh khung cảnh phía tây hoang sơ và hùng vĩ với dãy Trường Sơn tiếp giáp lãnh thổ Lào.

Khi vào đến đất Quảng Trị trên địa phận Bến Tắt (Vĩnh Tường - Gio Linh) chúng tôi đi qua nghĩa trang liệt sỹ Trường Sơn. Một nghĩa trang quốc gia với hơn 10 nghìn ngôi mộ của những người lính đã hy sinh trên tuyến đường này. Nghĩa trang được xây dựng trên thượng nguồn sông Bến Hải, một con sông tượng trưng cho nỗi đau chia cắt đất nước suốt hai mươi năm.

Có thể nói mỗi một cột mốc bên đường HCM là một người lính đã ngã xuống. Một con đường được làm lên bằng xương máu của cả một thế hệ những người con ưu tú của dân tộc.

Đến Cam Lộ (Quảng Trị) chúng tôi rời đường HCM để rẽ về Đông Hà theo đường 9. Những năm từ 1968 đến 1972 đây là chặng đường khốc liệt nhất. Quân đội Mỹ và quân lực VNCH thành lập một tuyến phòng thủ bờ Nam sông Bến Hải theo trục đường này từ biển (Cửa Việt) lên đến biên giới Lào (Khe Sanh, Lao Bảo) với các căn cứ như Chaly, làng Vây...để ngăn chặn bước tiến của quân giải phóng. Bao nhiêu người lính đã nằm lại nơi này khi quyết phá tuyến phòng thủ ấy?

Dừng xe xuống đài tưởng niệm đầu cầu Thạch Hãn thắp hương và thả hoa xuống sông cho anh mình cùng đồng đội như tất cả mọi lần tôi qua đây. Bạn bè, đồng nghiệp trên xe cũng xuống thắp hương cùng tôi, các cháu nhỏ cũng chắp tay thành kính khấn khứa. Mọi người cầu cho vong linh các anh được mãi yên nghỉ và mong các anh phù hộ cho chuyến đi của chúng tôi được thuận buồm xuôi gió. Tưởng mình là người cuối cùng lên xe không ngờ khi ngoái lại tôi thấy hai người đồng nghiệp lớn tuổi nhất đoàn đang chậm rãi bước từ đài tưởng niệm xuống. Một trong hai anh đã từng là một người lính hành quân theo đường mòn HCM vào Nam chiến đấu và đã may mắn trở về. Không rõ lúc đó các anh nghĩ gì?

Đoạn đường từ Quảng Trị vào Đà Nẵng đông nghịt xe cộ, chúng tôi chỉ chạy được với tốc độ 40 – 50km/h nên ai lấy đều sốt ruột vì trên đường HCM chúng tôi chạy trên 80km/h. Không rẽ vào Huế, chúng tôi chạy trên đường tránh và chỉ ngắm dòng Hương Giang từ trên cầu. Đến đèo Hải Vân trời đã tối nên chúng tôi chạy theo đường hầm. Vừa qua hầm thì ánh đèn thành phố Đà Nẵng đã sáng lấp lánh trước mặt.

Đến thành phố tìm vào nhà hàng đã đặt trước và nghỉ ăn tối sau đó mới về khách sạn. Một ngày đầu trong hành trình đã trôi qua.

Viết trong lúc khủng hoảng

Tôi cố gắng không nghĩ về những vấn đề thời sự mà mọi người đang quan tâm nữa, bởi bình luận và phán xét bây giờ có ích gì khi chỉ vài hôm nữa là mọi sự lại chìm vào quên lãng. Lẽ đời là vậy, có vấn đề gì "hot" là thiên hạ xúm vào, ít bữa lại nhanh chóng quên ngay.

Chiều nay giữa bộn bề công việc bỗng dưng lại thấy mình chơ vơ, lẻ loi. Bất chợt những suy nghĩ mông lung, bất chợt thấy cô quạnh, lật mặt trái của một tờ văn bản viết những dòng suy nghĩ vừa hiện ra.

Ta đi giữa cuộc đời ồn ào, náo nhiệt

Tâm hồn khô cằn, lạnh giá, lẻ loi.

Những ưu tư, day dứt ngập hồn thôi

Khát khao sáng trong giữa dòng đời vẩn đục.

Đối diện với mình ta thấy ngẩn ngơ,

Thương và nhớ giữa mơ hồ xa vắng.

Đời vẫn trôi với muôn vàn cay đắng,

Mộng tưởng mơ hồ ta thần thánh tình yêu.

Nhưng dẫu lẻ loi ta vẫn hiểu một điều:

Yêu và sống đời người không thể khác.

Dẫu cuộc mưu sinh nhọc nhằn, xơ xác

Không bao giờ được đánh mất niềm tin.

Ta chợt buồn đôi lúc rất vu vơ

Trong tiềm thức mơ hồ : Thời trẻ dại.

Tóc đã pha sương, cuộc đời bươn chải,

Ngọt, bùi, đắng, cay mê mải mưu sinh

Sao thương thế một ân tình xa vợi

Một lời thương, dù rất đỗi vu vơ.

Viết tặng người vụng dại một vần thơ,

Buồn hưu hắt đứng bên lề hạnh phúc.

Phút buồn bã gửi cho nhau lời chúc

Tình yêu thương xin dấu ở trong hồn.

Tình Người - Tình Đời

Cuộc họp bắt đầu lúc 8g30, như mọi cuộc họp giải quyết những tranh chấp, kiện cáo về nhà cửa, xây dựng khác. Nhưng sao mình ngán vô cùng cái cuộc họp này, không phải vì việc đã kéo dài hơn hai năm rồi, cũng không phải vì nó phức tạp hay vướng mắc gì ở cơ sở pháp lí mà mãi không thể giải quyết được. Vấn đề làm mình thấy chán là ở chỗ khác.

Chị dâu kiện em chồng vì bức vách ngăn trong nhà, vì cái gác xép mà do nhà quá chật chội thằng em đã cơi nới thêm, rồi việc nó kinh doanh ăn uống và đun bằng bếp than tổ ong để môi trường ô nhiễm…

Việc kéo dài đã khá lâu, các văn bản giải quyết hình như có điều gì đó chưa rõ ràng, chưa xem xét gốc rễ của sự việc, có sự tác động nào đó phía sau làm cho việc cứ bế tắc. Nhiều người biết rõ cách giải quyết có vấn đề gì đó chưa ổn, nhưng cấp trên đã quyết nên cứ thế mà thực thi, nhưng oái oăm là cứ làm được việc này lại đẻ ra một việc khác…

Ông bố chẳng hiểu vì lí do gì lại đứng về phía con dâu để “chơi” con trai mình đến cùng, trong khi vợ chồng đứa con dâu ấy đã li thân từ lâu. Chẳng biết mặt cái ông anh trai lớn ấy như thế nào mà để cho vợ mình cùng với bố đẻ tìm mọi cách “giết” bằng được thằng em.

Cuộc họp kéo dài đã được hai giờ vẫn chưa có tí “ánh sáng cuối đường hầm”. Thần kinh mình căng ra như một sợi dây đàn và mình cố kìm chế để không nổi khùng khi ông bố trở mặt nói ngược lại những điều đã đồng ý hôm trước sau lời thì thầm của đứa con dâu. Ông ta biến thành một người khác khi bên cạnh cô con dâu của mình.

Cuộc họp tạm dừng để các thành viên đại diện cho các cơ quan chức năng tham dự xuống tận ngôi nhà đó “mục sở thị” những cái mà người ta kiện cáo và quyết tâm đập bỏ của nhau. Đến nơi sau vài câu to tiếng cả gia đình ấy xúm vào chửi nhau và nếu không có sự can ngăn của mọi người thì đã có một cuộc hỗn chiến. Ông bố chồng chửi cô con dâu thứ hai (Vợ thằng con trai thứ mà ông thề không đội trời chung) và bảo : “Tao đâm chết mẹ mày bây giờ”. Thằng con trai thứ thấy vậy bảo: “Ông đâm vợ tôi đi, tôi đưa dao cho ông đây này”.

Hai thái dương mình cứ giần giật, các mạch máu căng ra như sắp đứt, cố gắng kìm chế để giữ bình tĩnh và một giọng nói nhẹ nhàng để can ngăn. Đầu đau như búa bổ bởi mình đã phải họp và chứng kiến cảnh này lần thứ ba hay thứ tư gì đó.

Trước cuộc họp, mình đã được tổ trưởng dân phố, bí thư chi bộ cụm dân cư, và cảnh sát khu vực thông báo rằng hai hôm trước đây ông bố đã đem phân hoà nước đổ lênh láng ra nhà thằng con và dọc cả lối đi, ông ta còn đem cả nước bẩn đổ vào bếp than tổ ong nó đang đun, nhân thể đổ luôn vào nồi nước lẩu nó đang đun để chuẩn bị bán hàng chỉ vì thằng con đã cam kết với chính quyền là không sử dụng bếp than tổ ong nữa (trong cuộc họp nó bảo vì không có tiền nên chưa thể đun bằng gas hay điện).

Quay lại trụ sở UB phường sau khi “thị sát chiến trường” và cuối cùng thêm một giờ đồng hồ nữa cuộc họp đi vào kết luận. Đứa con thấy kết luận bất lợi cho mình (vì chẳng thể làm khác được) và chứng kiến vẻ mặt hả hê của bố và chị dâu liền không kí biên bản và đứng dậy bỏ về.

Vẫn biết kết luận là vậy chứ sự việc còn kéo dài bởi mục đích thật sự của việc kiện cáo này là ở chỗ khác chứ đâu phải ba cái chuyện vặt vãnh ấy, nhưng khi cả cái bộ máy khổng lồ này đang vận hành mà chẳng biết cuối cùng sẽ để sự việc đi về đâu thì mình có nghĩ và muốn làm khác cũng chẳng ích gì.

Gần 12g bước ra khỏi UBND phường mà như vừa ra khỏi bệnh viện sau một ca “tăng xông” và chợt nghĩ đến câu một nhà văn đã từng viết trong một tiểu thuyết, đại ý: Mỗi gia đình thường cung cấp cho xã hội một đứa khốn nạn. Chẳng hiểu cái gia đình ấy có cung cấp quá định mức không nhỉ?

Ngẫm về con Trâu, về mình.

Cảnh trong "Mùa len trâu"

Chiều nay thấy lòng trống trải, một nỗi buồn mơ hồ khi nghĩ đến ngày mai, đến tương lai của mình, của các con. Gần một năm nay cuộc sống tuy nhìn bề ngoài vẫn vậy nhưng thật tình cả xã hội, cả đất nước đang trôi xuống dốc, ngày một nhanh hơn. Các con chưa hiểu hết lạm phát sẽ nguy hiểm như thế nào và ảnh hưởng gì đến cuộc sống của chúng bởi mọi thứ vẫn có bố mẹ lo. Chắc con lớn chỉ thấy ít đồng còm trong túi nó biến mất nhanh hơn khi giá xăng và những bữa ăn sáng cùng vài thứ lặt vặt khác tăng nhanh mà nó phải tự mua ngoài đường bằng tiền của mình. Nếu con biết rằng số cổ phần của mẹ nó nắm trong tay khi bỏ tiền bao năm dành dụm ra mua cộng với thâm niên 28 năm làm việc tại nhà máy, năm ngoái có giá 45-47 nghìn VND/ 1cổ phần mà nay chỉ còn có 10 nghìn trong khi vàng từ 1 triệu 2 /chỉ nay đã hơn 1 triệu 8 thì chắc chúng mới hiểu sự nguy hiểm ấy như thế nào.

Buồn và chợt nghĩ về số phận.

Theo tử vi phương Đông tôi sinh vào năm Tân Sửu (Trâu), bản mệnh Thổ. Cứ theo cách suy luận của đa số những người biết về tử vi thì cái tuổi của tôi chẳng bao giờ làm lớn được, bởi muốn làm quan phải là tuổi Thìn (Rồng) hay Dần (Hổ)…và phải kèm thêm Đinh, Nhâm Quý gì đó nữa (trai Đinh Nhâm Quý thì sang…). Bởi các con vật đó thể hiện sự oai phong lẫm liệt, chúa tể của muôn loài. Còn tôi thì trời cho làm con Trâu, một con vật tầm thường và hiền lành nếu không muốn nói là ngu ngơ.

Đôi khi thấy người ta tuổi nọ, tuổi kia và thăng quan tiến chức tôi cũng thấy chạnh buồn cho phận mình cứ lủi thủi kéo cày trên những cánh đồng với “một nắng hai sương”. Nhưng rồi với tính cách AQ tôi tự an ủi mình với một đất nước như nông nghiệp như quê hương tôi với hơn 80% dân số làm nông nghiệp và ông bà ta đã có câu “con Trâu là đầu cơ nghiệp” thì mình cũng đã có vai trò lớn lắm rồi. Quan trọng hơn là người dân mình bây giờ nghĩ về những ông quan thời nay cũng chẳng lấy làm tốt đẹp gì nếu không muốn nói họ coi đó là bộ phận tha hoá trong xã hội.

Con Trâu vốn dĩ hiền lành, nó cũng xuất thân từ loài thú rừng nhưng thuộc nhóm ăn cỏ, mà loài vật nào ăn cỏ cũng hiền lành hơn loài ăn thịt (loài ăn thịt thì đôi khi chúng ăn thịt luôn cả đồng loại). Được thuần hoá loài trâu đã gắn bó mật thiết với người nông dân, với những cánh đồng, giúp đủ thứ việc và để nuôi nó thì chẳng tốn kém gì, cỏ thì tốt và đôi khi thì rơm cũng xong.

Đã bao giờ bạn thử hình dung phong cảnh thôn quê mà vắng đi bóng những con Trâu chưa? Những bờ đê cỏ may trong chiều lộng gió, đám trẻ mục đồng đùa chơi, thả diều bên những con trâu bình thản gặm cỏ, con sông hiền hoà với bầy trẻ trâu đang tắm mát còn những chú trâu đã no nê đang đằm mình trong nước sông trong mát…

Cảnh đời ngày càng có quá nhiều ngang trái và mọi giá trị gần như bị đảo lộn hết, “đầy tớ” thì ăn chơi phè phỡn, còn cuộc sống của “ông chủ” chẳng thoát khỏi cảnh “đầu tắt mặt tối”và vẫn luôn “bữa đói bữa no”, đồi núi thì xói mòn hoang hoá, “bờ xôi ruộng mật” thì sau ủi làm khu công nghiệp, làm sân gôn…nông dân hết ruộng, chẳng nghề ngỗng gì bỏ quê ra thành phố tìm đường kiếm sống, con Trâu chắc chỉ nuôi để đem ra chọi nhau mua vui cho thiên hạ, thắng thua chẳng biết cứ đem ra ngả thịt. Nơi nào còn ruộng còn trâu cày thì khốn khổ lao đao vì mùa đông băng giá vừa rồi trâu lăn ra chết cả lượt, người nông dân còng lưng cuốc đất. Thế giới công nghiệp hoá đã lâu mà người nông dân Việt Nam vẫn lẽo đẽo cái cày sau đít con trâu. Chẳng vậy mà một doanh nhân nổi tiếng khi khởi xướng phong trào mua trâu tặng đồng bào vùng cao bị mất trâu trong mùa đông vừa qua đã phải xót xa thốt lên nếu nhà nước biết đầu tư cho người nông dân thì chẳng đến cơ sự này “bởi máy cày không thể chết như trâu”...

Nhưng sự đời biết làm sao khi trong xã hội những người có trách nhiệm lo cho “con dân” còn đang bận những việc “tày đình” khác nên những người nông dân nghèo chỉ biết trông chờ vào tấm lòng thơm thảo của “muôn dân trăm họ” trong tinh thần “lá lành đùm lá rách”.

Bạn đã bao giờ xem những đoạn phim người ta quay được về những con trâu rừng chưa? Cả bầy trâu khi chống trả kẻ thù chúng tụ lại thành một vòng tròn, hai chân trước chùng xuống, đầu cúi giương đôi sừng ra phía trước sẵn sàng tử chiến với kẻ thù để bảo vệ mình và đồng loại. Cũng như vậy theo bản năng tự vệ khi đêm đến bầy trâu rừng quây lại thành một vòng tròn để ngủ, nghé và những con trâu già, yếu đuối nằm giữa còn đám trâu khoẻ mạnh nằm phía ngoài để bảo vệ cả đàn trước lũ hổ, báo…

Ngẫm về số phận mình tôi thấy chẳng khác con trâu là mấy. “Tân biến vi toan” Cổ nhân đã nói vậy, cái tuổi Tân Sửu của tôi vì thế mà cũng nhiều long đong vất vả. Tôi thường tự nhủ và cố hiền lành, nhẫn nhịn, cố làm một con trâu an phận cầy bừa và rơm cỏ cho xong, nhưng cuộc sống thật trớ trêu “cây muốn lặng, gió chẳng đừng” đôi lúc tôi đã dữ dội như một con trâu rừng trước những bất công, đểu cáng và hèn hạ trên đời và vì thế lũ hổ, báo, rồng, rắn… cũng phải kiêng dè nói chi đến loại chuột bọ hay “cáo mượn oai hùm”.

Ra nước ngoài sống một thời gian tôi cũng được biết người ta cũng có tử vi như mình nhưng phương Tây họ không xem số phận con người theo cách của người phương Đông là người đó cầm tinh con vật gì trong 12 con giáp mà họ xem người đó sinh ra dưới chòm sao gì trong số 12 chòm sao của một năm. Một số các chòm sao điển hình như: Bạch Dương, Kim Ngưu, Song Tử, Nhân Mã, Bảo Bình…

Theo tử vi phương Tây tôi sinh ra dưới chòm sao Sư Tử (Leo từ ngày 23/7 đến 22/8 ), những người sinh ra dưới chòm sao này luôn có một cá tính mạnh mẽ và quyết đoán như chính con vật ấy, nhưng buồn thay tôi lại chẳng phải là người phương Tây mà số phận tôi khi ấy chỉ là con trâu bơ vơ trên đồng đất băng giá xứ người. Nhưng chính trong cái nếp sống công nghiệp ấy cộng với sự thẳng thắn đối diện và giải quyết các vấn đề của người phương Tây, sự rạch ròi minh bạch của sự thật tôi đã được là chính mình, đã có những năm tháng đáng ghi nhớ.

Tuy nhiên số phận là số phận, mấy ai có thể thay đổi được nó. Tôi đã trở về quê hương mình dù biết rằng sẽ mãi mãi chỉ là con trâu lầm lũi trên những cánh đồng nghèo khó của nơi “chôn rau cắt rốn” nhưng tôi chẳng bao giờ ân hận về điều đó bởi tuy là con vật rất bình thường nhưng hình bóng của nó chưa bao giờ vắng bóng trên quê hương và sẽ còn tồn tại rất lâu nếu không muốn nói là mãi mãi trong sự thương yêu của những người dân Việt. Hơn nữa dù con TRÂU có bình thường hay tầm thường đi nữa tôi vẫn muốn các con của mình học những đức tính của nó.

Hành trình đáng nhớ

Vậy là bố đã thực hiện được việc đưa gia đình đi thăm Miền Trung. Một chuyến đi đáng nhớ

Chúng ta cùng nhau ngắm bình minh trên biển Nhật Lệ (Quảng Bình)

Đùa chơi với làn nước biển trong vắt

Dừng xe và xuống thăm Khu Chứng tích và lặng lẽ nhìn cầu Hiền Lương trên dòng sông Bến Hải, ngẫm nghĩ xem giữa trang sách và thực tế có gì khác nhau

Cùng thắp hương trước vong linh những người chiến sỹ đã ngã xuống bên đầu cầu Thạch Hãn, mà để tưởng nhớ bạn bè đồng đội đã dựng lên bức tượng đài những giọt máu rơi vào chảo lửa...

...và để con thả hoa. tiền vàng xuống dòng sông cho vong hồn những người chiến sĩ đã hy sinh trong đó có bác con. Những bông hoa, tiền vàng con thả xuống sẽ an ủi bao linh hồn những người lính đã bị lãng quên và chưa một lần được trở lại quê hương dù đã 36 năm qua

Cả gia đình chụp ảnh nơi gần 36 năm trước bác con đã rời bờ Bắc sang bờ Nam chiến đấu và không bao giờ trở về. Các con hãy nói với bà việc đã đến đây để bà yên lòng vì bác con không cô quạnh khi nằm lại triền sông hoang vắng này.

Rồi vào Huế trong cái nắng chói chang của miền Trung, tự hỏi về những gì học được qua trang sách, những giá trị lịch sử, đúng sai?

Có một buổi tối bên dòng Hương Giang huyền ảo

Chúng ta thăm nghĩa trang Đường 9 (Đông Hà- Quảng Trị), thỉnh hồi chuông nguyện cầu cho vong hồn những người lính đã nằm lại nơi này. Tổ quốc ghi công các anh nhưng có nhiều người chẳng bao giờ nhớ.

Các con giật mình truớc bạt ngàn bia mộ. Chúng ta không thể thắp được cho mỗi phần mộ liệt sỹ một nén nhang dù đã dùng hết chỗ nhang mang theo nên đành cúi đầu trước Đài tưởng niệm khấn lạy tất cả."Máu ở đây còn hoa ở đâu"

Rời Lao Bảo về với Phong Nha hùng vĩ, chắc các con không hề biết rằng bến phà Xuân Sơn trên dòng sông Son (một điểm quan trọng trên đường mòn Hồ Chí Minh) này là nơi chuyển quân quan trọng để vào miền Nam và Mỹ đã tập trung đánh phá dữ dội nhất

Rời Lao Bảo về với Phong Nha hùng vĩ, chắc các con không hề biết rằng bến phà Xuân Sơn trên dòng sông Son (một điểm quan trọng trên đường mòn Hồ Chí Minh)này là nơi chuyển quân quan trọng để vào miền Nam và Mỹ đã tập trung đánh phá dữ dội nhất

Chúng ta chia tay Phong Nha khi hoàng hôn buông xuống để về biển Thiên Cầm (Hà Tĩnh) khi trong lòng rối bời những cảm xúc...

Sinh Nhật Con 28/5

Bố không biết phải nói với con điều gì nhân sinh nhật của con. Bây giờ con đã lớn. Hai mốt tuổi, con đã là một chàng trai, đã rời khỏi vòng tay bố mẹ từ lâu. Có thể con tự nghĩ mình đã trưởng thành và làm bất cứ điều gì con muốn. Nhưng với bố mẹ, con vẫn chỉ là một cậu bé còn dại khờ và bố mẹ luôn dõi theo từng bước đi của con để uốn nắn và nhắc nhở kịp thời, bởi cuộc sống không hề giản đơn. 

Sinh nhật con 28/5

Bố không biết phải nói với con điều gì nhân sinh nhật của con. Bây giờ con đã lớn. Hai mốt tuổi, con đã là một chàng trai, đã rời khỏi vòng tay bố mẹ từ lâu. Có thể con tự nghĩ mình đã trưởng thành và làm bất cứ điều gì con muốn. Nhưng với bố mẹ, con vẫn chỉ là một cậu bé còn dại khờ và bố mẹ luôn dõi theo từng bước đi của con để uốn nắn và nhắc nhở kịp thời, bởi cuộc sống không hề giản đơn.

Hai mốt năm đã trôi qua kể từ ngày con cất tiếng khóc chào đời trên một đất nước Trung Âu xa xôi, có khi nào con tự hỏi suốt trong quãng thời gian ấy có những kỉ niệm gì đáng nhớ? Hôm nay bố muốn kể vài kỉ niệm nho nhỏ từ khi con sinh ra cho đến lúc con đi học. Chỉ vài kỉ niệm nhỏ thôi trong số muôn vàn những kỉ niệm về con đang ùa về trong bố. Những kỉ niệm mà chắc rằng trong kí ức của con không thể lưu giữ được vì lúc ấy con còn nhỏ lắm.

Có thể mai này con sẽ hỏi vì sao/ Con sinh ra giữa trời Âu tuyết trắng/ Chứ không phải ở quê nhà đầy nắng?/ Cha biết trả lời sao...

Đấy là những câu thơ bố viết cho con khi con vài tháng tuổi. Ngày ấy bố nghĩ có thể sẽ có lúc con hỏi câu đó. Nhưng con đã không cần phải hỏi. Đôi khi trong những câu chuyện thường nhật ở gia đình giữa bố mẹ với ông bà, các bác, con đã biết được vì sao.

Có phải vì cuộc sống lắm gian lao/ Rời xứ sở cha đi tìm hạnh phúc?/ Lên phi cơ mà lòng cha đau tức/ Cha xa rời xứ sở tại vì sao?

Ngày bố ra đi quê hương mình còn đói nghèo, đến gạo còn chẳng đủ phải ăn độn đủ thứ như ngô, khoai, sắn và thậm chí cả hạt BoBo (một loại hạt chỉ dành cho gia súc) nói chi đến thịt, cá.

Bằng tuổi con bây giờ, sau khi học xong không xin được việc làm, bố chấp nhận ra đi, ra đi để tìm đường cứu mình, cứu gia đình chứ đâu phải là cứu nước thoát khỏi cảnh đói nghèo (dù đôi khi trong diễn thuyết người ta vẫn nói rằng sang đó học tập, làm việc nâng cao trình độ để mai kia về phục vụ đất nước). Bố như mọi người trong dòng người ra đi lúc ấy, chỉ khác là bố không tìm mọi cách “chạy chọt” để ra đi mà thôi vì lúc ấy bố thừa tiêu chuẩn để đi nước ngoài theo quy định. Hai bác trai con, người đã nằm xuống trong cuộc chiến tàn khốc tại Cổ thành Quảng Trị năm 1972, người lúc ấy đang cầm súng tiễu phỉ Fulrô ở đâu đó trong rừng sâu Tây Nguyên, vì thế người ta “không cần” bố vào lại quân đội dù đã được huấn luyện.

Sau gần 20giờ bay (nghỉ giữa chặng ở Karachi – Pakistan) bố đặt chân mình lên đất Berlin và từ đó chuyển tầu liên vận sang Praha.

Những ngày đầu ở đó khi vào siêu thị mua thực phẩm, đứng trước bạt ngàn những đồ ăn thức uống ngon lành, những con gà làm sạch đã chặt bỏ chân, đầu, những miếng thịt lơn, thịt bò đỏ hồng đóng gói trong hộp bọc nilon...bố đã đứng lặng và ứa nước mắt.

Con có thể tự hỏi sao có thế mà phải khóc. Bố khóc vì tất cả những gì nơi quê hương bất chợt ào về trong bố, dữ dội và tàn nhẫn. Đó là hình ảnh bà nội của con với chiếc áo cánh nâu, cái nón cũ kĩ đi xếp hàng cả buổi trưa dưới trời nắng chang chang để mua một mớ rau, khi xe rau về đám người phía sau tràn lên chen lấn, xô đẩy vì nếu xếp hàng đợi đến lượt thì hết hay họ mua thêm để bán lại. Bà nội con sức yếu, người nhỏ bé bị chen rách cả áo và bẹp nát cái nón trở về với hai mớ rau mua được cũng tả tơi không kém.

Đó vẫn là hình ảnh bà đêm trước ngày Chủ Nhật đem mớ tem phiếu thực phẩm ra bảo các con xem lại còn ô nào mua thịt, ô nào mua đậu phụ...Bà chuẩn bị sẵn để 4h sáng mai trở dậy đi xếp hàng mua. Tai sao lại phải thế? Bà đi sớm xếp hàng để mong mình trong số những người đứng đầu như thế mới có cơ mua được ít thịt thủ, hay mua được chân giò...Những thứ mà bây giờ hình như các con chẳng muốn ăn, nhưng ngày ấy phải chầu chực để mua đơn giản chỉ bởi vì nửa kg trên tem phiếu sẽ được thành một kg nếu mua thứ đó.

Đó chính là hình ảnh bố khi nấu cơm lúc bà đi làm vắng chỉ dám nhúng ướt đầu đũa rồi chấm vào lọ mì chính cho dính ít cánh và nhúng vào nồi canh rau theo lời bà dặn mà không thể cho nhiều hơn vì cả tháng khẩu phần cả nhà chỉ có nửa lọ Pelecinin mì chính (chứ không phải như bây giờ ăn ít vì nó có hại)

Đó là cảnh những bữa cơm hàng ngày ông bà chỉ dám ăn lưng bát một cách chậm chạp, nhường phần cho mấy đứa con đang tuổi lớn ăn đến bát thứ ba, thứ tư...

Tại sao bố lại lan man nói chuyện này? Vì bố muốn con hiểu bố đã phải cân nhắc, phải day dứt bao nhiêu khi đưa con trở về nước lúc biết rất rõ quê hương mình vẫn còn đói nghèo như ngày bố ra đi.

Bố quen và yêu mẹ con trong cái buồn day dứt của những đứa con Việt Nam sống nơi xứ người như thế. Bố mẹ đã cưới nhau sau bốn năm trời quen biết, yêu nhau và một năm sau thì sinh con.

Ngày con ra đời là má»™t ngày đầy nắng (con sinh ra lúc 18h30’ ngày 28/5 nhÆ°ng do ngày hè bên đó dài, khoảng hÆ¡n 21h má»›i hoàng hôn) và khi đó những quả anh đào đầu mùa cÅ©ng vừa chín. Đúng ngày sinh con thì bố không có mặt ở đó vì theo dá»± tính của bác sỹ mẹ sẽ sinh vào ngày 01/6. Hôm ấy bố được báo mẹ con đã vào viện. Hôm sau bố vẫn Ä‘i làm bình thường vì biết có xuống ngay chá»— mẹ con thì cÅ©ng không giải quyết được vấn đề gì vì người ta cách ly không cho vào. 10h sáng ngày 29 Ä‘ang làm việc thì bố nhận được Ä‘iện thoại là mẹ đã sinh con lúc chiều qua. Tất cả những người bạn cả Việt, Tiệp, BaLan cùng làm việc vá»›i bố xúm vào bắt tay chúc mừng. Bố bối rối ngượng ngùng vì lần đầu được làm cha. Phá luật cấm, xếp của bố cho phép bố chạy ra mua chai rượu vào để tất cả uá
»‘ng mừng. Đó là những giây phút hạnh phúc nhất trong đời bố. Được nghỉ ngay sau đó bố ra ôtô xuống vá»›i con.

Chắc chắn trong kí ức của con sẽ chẳng có gì về nơi sinh ra bởi con trở về VN khi còn rất nhỏ. Đó là thành phố Cesky Brod (ngoại ô thành phố KoLín - một thành phố lớn cách Praha khoảng 20km). Khi bố đến thăm hai mẹ con, người ta cũng chẳng cho vào và bố cũng chỉ đứng ở dưới nhìn lên nói chuyện với mẹ con qua cửa sổ tầng 2. Bố trở về đi mua xe đẩy, nôi và vài thứ lặt vặt còn thiếu...Mãi đến ngày 05/6 bệnh viện mới cho xe đưa hai mẹ con về.

Có thể mai này con sẽ hỏi vì sao/ Cha lại đổi lời ru thành điệu nhạc/ Hay cha đã quên rồi câu lục bát/ “ Ta về ta tắm ao ta...”?

Con được mấy tháng thì mẹ đi Hungari cùng cả đoàn, bố xuống trông con. Kí túc xá vắng tanh vì mọi người đi hết. Bố bật nhạc cho con nghe và tranh thủ đi giặt, con đã biết tự nằm chơi một mình không quấy khóc đòi bế. Buổi tối nhớ mẹ con khóc nhiều hơn dù bố đã cho con ăn, bế con trên tay hát ru mãi nhưng con chẳng chịu ngủ, chợt nhớ ra vì sao như thế nên bố đã đặt con vào nôi và lấy bộ quần áo ngủ của mẹ đang mặc dở vẫn để đầu giường đặt bên cạnh gối của con. Cảm nhận được hơi mẹ từ bộ quần áo, con đưa tay quờ kéo bộ quần áo và rúc mặt vào đó tìm hơi mẹ. Lát sau con đã ngủ...

Con được 10 tháng thì chỗ mẹ xảy ra những chuyện trục trặc, sau khi cân nhắc một tuần bố quyết định xin về nước để đưa hai mẹ con về. Đây là một quyết định rất khó khăn với bố, bởi khi ấy tình hình trong nước vẫn hết sức thảm hại, người trong nước tìm đủ mọi cách để ra đi mà bố lại xin về, trong khi bố có thể đưa hai mẹ con lên chỗ bố cùng sống. Nhưng như bố đã viết trong bài thơ “Rồi mai cha sẽ đưa con về”. Bố không muốn con phải tha hương nơi đất khách trong khi còn có quê hương, ông bà, nguồn cội...Bố không muốn mai kia con trở thành người công dân chẳng ra Tiệp, chẳng ra Việt Nam.

Chuyến bay đưa gia đình mình trở về hạ cánh xuống phi trường Nội Bài vào một ngày đầu Xuân vẫn còn se lạnh. Từ cửa sổ nhìn xuống khi máy bay đang hạ dần độ cao bố cứ ngỡ do trục trặc kĩ thuật gì đó nên máy bay phải hạ cánh xuống cánh đồng. Chỉ thấy toàn ruộng là ruộng, thi thoảng có những nếp nhà nâu xám mầu mái rạ như những chiếc nấm lẻ loi, có vài con bò nâu vàng nhỏ xíu đang gặm cỏ. Cảnh vật quê hương vẫn nghèo nàn như ngày bố ra đi...Bố thấy thay vì mừng vui nước mắt lại dâng lên vì chưa biết bao giờ con sẽ có được những tháng ngày sung sướng. Nhưng cảm giác đó qua nhanh, bố mừng vì ít phút nữa thôi con sẽ có được những tình yêu thương vô bờ từ ông bà, các bác, chú, cậu...

Cửa máy bay mở ra, con được ưu tiên xuống trước. Người tiếp viên hàng không để con ngồi nguyên trong chiếc xe đẩy bê cả xe đi từng bậc cầu thang và đặt xuống đường băng. Con đã “đặt chân” lên mảnh đất quê hương mình như thế đó. Đằng xa kia là các bác đang vẫy tay chào đón.

Cửa kiểm tra hải quan, bao nhiêu thủ tục phiền hà, người ta hoạnh hoẹ bố mẹ đủ điều. Nào là sao mang lắm thuốc lá thế (có ba tút thuốc vừa để hút vừa để làm quà), nào là những bức ảnh quảng cáo của hãng thuỷ tinh trang sức nơi bố làm việc là ảnh kiêu dâm (vì có hình nửa người phụ nữ không mặc áo mà chỉ che bằng tấm khăn voan). Bố phát cáu vì những điều vớ vẩn ấy trong khi con vì sợ hãi, vì mệt đã khóc thét lên. Tức mình bố bế con ra khỏi xe và đặt luôn lên mặt bàn kiểm tra hành lí trong khi đám đồ còn tung toé, may mà con được đóng bỉm chứ cứ như trẻ con VN lúc đó chắc con đã tè ướt cái bàn ấy rồi, mà có khi lúc ấy con “tè” ra bàn lại hay.

Mọi việc rồi cũng qua khi bố chia cho người ta một vài thứ: Vài bánh xà phòng thơm, mấy bao thuốc lá...Riêng mấy bức ảnh quảng cáo mang về làm kỉ niệm bất chợt bố hiểu rằng nó không phải là văn hoá phẩm đồi trụy gì khi người nhân viên kiểm tra nói nhỏ vào tai bố: “Anh cho tôi xin một tờ, ảnh đẹp quá”

Ở nhà đã thuê một cái xe Uoát ra đón (khi ấy cũng là hoành tráng lắm rồi, dù bây giờ nghĩ lại nó cũng chỉ hơn cái xe công nông một tí) và con được đưa về bà ngoại trước (phải như thế con ạ vì sau đó bà nội xuống xin phép bà ngoại đón hai mẹ con về)

Có thể mai này con sẽ hỏi vì sao/ Bạn bè cha có người không trở lại/ Họ chạy trốn quê hương vì sợ hãi/ Hay là vì cô gái mái tóc nâu?/ Con yêu dấu, con muốn hiểu vì đâu/ Mai khôn lớn tự tìm lời giải đáp/ Con hãy tin rằng lòng người ai cũng nát/ Khi xa rời xứ sở sống tha hương.

Những ngày đầu trên quê hương trong nỗi vui mừng đoàn tụ rồi cũng qua nhanh, cuộc sống mưu sinh nhanh chóng kéo bố mẹ vào guồng quay của nó. Nhưng rồi vất vả cũng qua đi, chẳng mấy con đã vào lớp Một.

Kỉ niệm đáng nhớ nhất khi con đi học lớp Một là lần bố về muộn không đón con kịp. Trường xa nhà 6km (xin vào trường điểm mà), hàng ngày bố đưa con đi học bằng xe máy, qua bao nhiêu ngã ba, ngã tư đông nghịt và người lớn sang đường còn mệt nói gì đến đứa trẻ 6 tuổi. Thế mà khi đến đón muộn, không thấy con đứng ở cổng trường chờ bố như mọi ngày, vào trường hỏi bác bảo vệ không còn bất cứ đứa trẻ nào trong trường, mấy dãy phố quanh đó cũng chẳng có. Bố cuống lên đi tìm, vào cả đồn công an gần đó, gọi điện đi các nơi và về cả hai bà để hỏi mà chẳng nơi nào có con. Bố thấy tim mình thắt nghẹn một nỗi lo sợ. Tìm mãi và khi trở về nhà để cùng mọi người bàn cách chia nhau đi tìm tiếp mới biết con vừa về đến nhà. Hóa ra hôm đó con tan ra sớm, bố lại đến đón muộn hơn mọi ngày, chưa có khái niệm giờ giấc, chờ lâu và thấy trời tối con đã tự tìm đường về nhà. Cứ lầm lũi đi qua những dãy phố mà trong trí nhớ đã lưu lại khi hàng ngày bố đèo con đi qua, cái cặp trên vai, con đi theo bản năng của chú chim non chập chững chuyền về tổ khi bị lạc giữa đời. Bố không biết khi đó trong đầu con nghĩ gì, chỉ thấy ông bà kể lại khi con về đến cửa, chỉ đến lúc nhìn thấy ông bà con mới oà khóc, con khóc lặng đi không còn ra tiếng nữa và tụt cái cặp rơi xuống đất. Con không vào trong nhà mà cứ đứng ở cửa khóc đến tím cả người. Con khóc như chưa bao giờ được khóc. Bố nhìn
con và thấy ân hận, xót xa vô cùng. Bố tự nhủ không bao giờ để con rơi vào hoàn cảnh như thế này một lần nữa. Nhưng cũng chính đêm đó khi đã bình tâm lại bố tin rằng mai này con sẽ trở thành một người đàn ông mạnh mẽ...

Viết cho con những kỉ niệm ấy trong sinh nhật này, bởi nếu bố không kể con chẳng thể nhớ. Tuổi thơ con còn nhiều kỉ niệm đáng nhớ nữa, nó được ghi dấu lại bằng nhận thức và trí nhớ của con. Những kỉ niệm của ngày xa xôi mà hôm nay bố kể sẽ theo con vào đời, mỗi khi nhớ lại có thể con sẽ rút ra được từ đó điều gì có ích cho cuộc đời mình...